Căng da mặt Deep Plane và SMAS: điều quan trọng là kỹ thuật giải phóng cái gì

Căng da mặt Deep Plane và SMAS khác nhau thế nào?

Khác biệt nằm ở lớp bóc tách: căng da mặt SMAS làm căng lớp SMAS mà không cắt các dây chằng đang neo nó, còn căng da mặt deep plane bóc tách xuống dưới lớp ấy, cắt các dây chằng đó, rồi di chuyển da, mỡ và SMAS cùng lúc như một khối. Phần lớn người đến tư vấn căng da mặt đều đã chọn sẵn một kỹ thuật. Có người đọc được rằng căng da mặt deep plane là kỹ thuật hiện đại, có người đọc được rằng SMAS là kỹ thuật đã qua kiểm chứng, và thứ họ muốn là cái tên chứ không phải ca mổ. Cả hai đều chọn câu trả lời trước khi có ai giải thích hai kỹ thuật đó thật sự làm khác nhau ở chỗ nào. Khác biệt không nằm ở thứ chúng nâng lên, mà ở thứ chúng buông ra.

Nói gọn lại, căng da mặt hoạt động bằng cách giải phóng những gì đang giữ khuôn mặt bạn xuống, rồi đặt lại phần mô vừa được tự do. Căng da mặt SMAS làm căng lớp cân xơ phủ trên các cơ mặt, tức lớp SMAS (hệ thống cân cơ nông nằm ngay dưới da mặt), mà không giải phóng các dây chằng đang neo lớp đó. Căng da mặt deep plane bóc tách xuống dưới lớp ấy, cắt các dây chằng đó, rồi di chuyển da, mỡ và SMAS cùng lúc như một khối. Khác biệt này quyết định kết quả trông tự nhiên đến đâu, giữ được bao lâu, và rãnh mũi má (nasolabial fold, nhiều người gọi là rãnh cười) của bạn có quay lại trong vòng một năm hay không.

Bài này giải thích dây chằng giữ (retaining ligament) là gì và vì sao chúng quan trọng, mỗi kỹ thuật giải phóng cái gì và để nguyên cái gì, đường bóc tách phải đi xa đến đâu mới chạm được tới rãnh, và vì sao khuôn mặt người châu Á khiến ca mổ này khó hơn thật sự.

Câu hỏi thật sự không phải chọn kỹ thuật nào, mà là giải phóng được cái gì

Bệnh nhân hay đóng khung câu chuyện thành cũ với mới, hoặc kỹ thuật tiêu chuẩn với kỹ thuật hạng trên. Cách đóng khung đó che mất cơ chế thật. Cả hai ca mổ đều nâng cùng một khối mô. Thứ tách chúng ra là khối mô đó có được giải phóng trước khi nâng hay không.

Khuôn mặt bạn không chỉ treo lơ lửng từ hộp sọ. Các dây chằng giữ neo nó vào sọ, là những dải xơ đi từ xương xuyên qua mô mềm ra tới da, giữ từng vùng mặt đứng đúng chỗ. Theo tuổi tác, phần mô nằm giữa các điểm neo tụt xuống, còn bản thân các điểm neo thì đứng yên. Vì vậy lão hóa tạo ra rãnh và nếp ở đúng những vị trí nhất định chứ không làm cả khuôn mặt chảy đều. Nếp hằn hình thành đúng ngay chỗ một dây chằng vẫn còn níu lại.

Hệ quả là thế này. Kéo một khối mô vẫn còn bị neo, bạn đang chống lại chính dây chằng đó. Kéo đủ mạnh để xóa nếp hằn thì lực căng dồn hết lên da, và đó chính là thứ tạo ra vẻ bẹt, căng cứng, lộ dấu vết mổ. Kéo nhẹ thì nếp hằn vẫn còn. Không có mức lực căng nào giải quyết được một khuôn mặt còn bị neo, và đó là toàn bộ lý do phải giải phóng dây chằng trước.

Thứ gì thật sự đang giữ khuôn mặt bạn xuống

Một đoạn giải phẫu ngắn, vì mọi phần còn lại của bài đều dựa vào đây.

Dưới lớp da và lớp mỡ dưới da là SMAS, tên đầy đủ là superficial musculoaponeurotic system, một tấm cân xơ liên tục bọc lấy các cơ biểu cảm của khuôn mặt và nối chúng với da. Khi bạn cười, chính SMAS truyền chuyển động đó ra ngoài. Đây cũng là lớp mà giới phẫu thuật đã làm căng suốt năm mươi năm nay.

Xuyên qua SMAS tại những điểm nhất định là các dây chằng giữ. Dây chằng gò má neo má vào xương gò má. Dây chằng cơ cắn chạy dọc bờ trước cơ cắn và giữ phần má giữa cùng má dưới. Một số dây chằng khác neo đường viền hàm. Dây chằng gò má, dây chằng cơ cắn trên và dây chằng cơ cắn giữa là những dây chằng mà một ca căng da mặt phải đối mặt. Mỗi dây là một điểm cố định, và mỗi điểm trở thành một đường nếp khi mô xung quanh tụt xuống quanh nó.

Còn một cấu trúc nữa, và chính cấu trúc này quyết định rãnh mũi má được sửa hay chỉ bị đẩy sang chỗ khác. Melo fat pad là một khối mỡ dưới da dày lên hình tam giác nằm ở vùng má giữa, phía trong giáp đúng nếp rãnh mũi má. Đây là khối mô nằm ngay sau nếp rãnh, và nó nằm xa hơn hẳn điểm dừng của một đường bóc tách căng da mặt thông thường.

Chi tiết cuối cùng đó giải thích một vấn đề mà y văn thừa nhận công khai. Tình trạng chùng nhão vùng má giữa phía trước xuất hiện lại sớm, kèm theo rãnh mũi má tái phát, là giới hạn của phần lớn kỹ thuật căng da mặt, và vì sao nó tái phát sớm đến vậy thì chưa được giải thích thỏa đáng. Câu trả lời mà công trình giải phẫu đó đưa ra, cũng là lý do nó định hình cách tôi mổ, là rãnh tái phát vì khối mô thật sự tạo ra nó chưa bao giờ được giải phóng.

Hai kỹ thuật, một khác biệt gốc

Căng da mặt SMAS

Kỹ thuật SMAS bóc da khỏi lớp SMAS bên dưới, rồi làm căng chính lớp SMAS bằng cách gấp nó lại, khâu nó lại, hoặc cắt bỏ một dải rồi khép mép. Da và SMAS là hai lớp riêng, xử lý riêng, căng riêng, rồi đóng lại.

Đây là một ca mổ thật với kết quả thật, có hàng chục năm lịch sử phía sau, và trên đúng khuôn mặt phù hợp thì hiệu quả tốt. Đường bóc tách hẹp hơn, nên sưng ít hơn và quay lại sinh hoạt bình thường nhanh hơn.

Giới hạn của kỹ thuật này nằm ở cấu trúc. Vì các dây chằng giữ không được giải phóng, lớp mô sâu vẫn còn bị neo lúc SMAS bị kéo lên. Tình trạng má giữa tụt xuống và rãnh mũi má sâu thường vẫn còn, vì rãnh nằm trong vùng mà đường bóc tách chưa bao giờ chạm tới. Bù lại bằng cách kéo mạnh hơn thì đúng là cách tạo ra vẻ căng cứng, bẹt dí mà bệnh nhân sợ, tôi đã viết riêng về chuyện này trong bài khuôn mặt căng quá tay và bị kéo giật sau căng da mặt.

Căng da mặt deep plane

Kỹ thuật deep plane, do Hamra mô tả lần đầu năm 1990, bóc tách bên dưới SMAS chứ không phải bên trên. Da, mỡ và SMAS vẫn dính liền vào nhau và được nâng lên thành một vạt phức hợp duy nhất. Khi đã vào đúng lớp đó, các dây chằng giữ lộ rõ và có thể cắt trực tiếp.

Hai điều theo sau. Mô thật sự tự do trước khi bị di chuyển, nên có thể đặt lại vị trí với lực căng trên da nhỏ hơn nhiều. Và vì da với SMAS đi cùng nhau chứ không bị kéo riêng, khuôn mặt di chuyển như một khối và giữ nguyên tương quan bên trong. Vì vậy một ca deep plane làm tốt trông như một khuôn mặt được đưa về đúng chỗ nó từng ngồi, chứ không như một khuôn mặt bị kéo.

Đổi lại, đây là ca mổ lớn hơn và đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, với đường bóc tách rộng hơn, sưng nhiều hơn trong những tuần đầu, và yêu cầu kinh nghiệm thật sự, vì lớp bóc tách chạy sát các nhánh dây thần kinh mặt.

So sánh nhanh

Vì sao tôi ít khi chọn SMAS, và tôi bóc tách đến đâu

Tái phát là vấn đề của dây chằng

Tôi dùng kỹ thuật deep plane trong phần lớn ca căng da mặt tôi thực hiện, và lý do không phải vì nó mới hơn. Lý do là một lớp SMAS đã làm căng vẫn đang chống lại một lực căng chưa bao giờ biến mất.

Khi các dây chằng giữ còn nguyên, chúng tiếp tục kéo mô về lại chỗ neo cũ, nhưng làm căng SMAS không tác động gì tới chúng. Chúng vẫn tạo ra đúng lực ban đầu, và lực đó không hề nhạt đi. Theo kinh nghiệm của tôi, đây là cơ chế đằng sau chuyện mô tụt xuống trở lại sớm hơn bệnh nhân tưởng. Ca nâng đó đã chống lại giải phẫu thay vì giải quyết nó.

Giải phóng dây chằng gỡ bỏ lực đối kháng đó. Đây cũng là bước cho phép tôi di chuyển mô mà không dồn tải lên da, và da không chịu lực căng là da vẫn giữ được vẻ vốn có của nó.

Tôi cũng nên nói thẳng mặt còn lại. Deep plane cũng không miễn nhiễm với tái phát, một số nghiên cứu ghi nhận rãnh mũi má và phần chảy xệ hai bên hàm quay lại sớm trong khoảng sáu đến mười hai tháng. Không kỹ thuật nào làm khuôn mặt vĩnh viễn. Khác nhau là ca mổ đã giải quyết được chỗ bị neo hay chỉ đi vòng qua nó.

Tôi giải phóng mọi dây chằng có thể với tới

Đây là chỗ các phẫu thuật viên khác nhau, và là chỗ tôi làm có chủ đích. Trong tay tôi, một ca căng da mặt deep plane nghĩa là giải phóng các dây chằng giữ triệt để đến mức giải phẫu cho phép, không làm một phần và không làm chọn lọc.

Một khuôn mặt chỉ giải phóng một phần là một khuôn mặt bị thỏa hiệp. Dây chằng nào còn nguyên sẽ trở thành điểm neo mới, đường nếp mới, và giới hạn mới cho chuyện mô có thể đặt lại xa tới đâu. Nếu mục đích ca mổ là giải phóng mô, thì giải phóng gần hết chỉ cho ra gần hết một kết quả. Trên thực tế, tôi cắt hết các dây chằng gò má, giải phóng các dây chằng cơ cắn dọc bờ trước cơ cắn, và bóc tách tiếp cho tới khi mô di chuyển tự do lúc tôi thử kéo.

Đường bóc tách phải vượt qua rãnh mũi má

Đây là điểm phân biệt một ca deep plane chỉ làm mờ rãnh với một ca thật sự sửa được rãnh, và cũng là chi tiết kỹ thuật tôi mong bệnh nhân hiểu nhất.

Sau khi các dây chằng gò má đã đứt, tôi bóc tách tiếp vào phía trong, vượt qua rãnh, đi ngay nông hơn cơ gò má lớn và cơ gò má bé, cho tới khi chạm và giải phóng được melo fat pad. Đó là khối mỡ nằm ngay sau nếp rãnh mũi má. Sau đó tôi nâng nó lên và cố định ở vị trí mới cùng với toàn bộ phần còn lại.

Lý do chuyện này quan trọng thì đơn giản. Rãnh mũi má không phải do da tạo ra. Thứ tạo ra rãnh là khối mô nằm sau da, và nếu khối mô đó không được giải phóng, không được di chuyển, rãnh vẫn nằm nguyên đó khi hết sưng. Rãnh mờ đi một thời gian, rồi quay lại. Đưa đường bóc tách đi tới tận melo fat pad chính là thứ biến một cái rãnh bị che tạm thành một cái rãnh được sửa, và đó đúng là lý do công trình giải phẫu về khối mỡ này đặt vấn đề theo hướng độ bền và tái phát.

Melo fat pad không phải thứ duy nhất tôi giải phóng, và ở đây cần nói cho chính xác, vì hai cấu trúc nằm gần nhau hay bị nhầm. Melo fat pad nằm thấp và lệch vào trong, ngay sau rãnh mũi má. Malar fat pad nằm cao hơn và lệch ra ngoài hơn, phủ trên xương gò má, và đây là khối mỡ tạo độ nhô cho vùng má giữa. Hai khối này cần hai thao tác khác nhau. Để đặt lại malar fat pad, tôi bóc tách khoang trước gò má (prezygomatic space), là mặt trượt tự nhiên nằm trên thân xương gò má, và giải phóng khoang đó hoàn toàn để cả vùng má giữa nâng được theo chiều dọc thay vì bị kéo ra sau. Hướng dọc đó là có chủ đích, và nó quan trọng với khuôn mặt người châu Á hơn là với người da trắng: các công trình về trẻ hóa khuôn mặt người châu Á đã lập luận rằng nên đặt lại phần mỡ mặt tụt xuống theo chiều dọc thay vì chiều chéo, và thiết kế đường nâng gò má sao cho khôi phục điểm sáng của má mà không làm rộng thêm một khuôn mặt vốn đã rộng. Trong các ca mổ của tôi, giải phóng khoang này là phần thường quy của một ca mổ hoàn chỉnh, không phải phần thêm tùy chọn. Giải phóng melo fat pad sửa được rãnh; giải phóng khoang trước gò má trả lại độ đầy cho má. Một khuôn mặt cần cả hai.

Chính đường bóc tách đó cũng xử lý rãnh giữa má (midcheek groove), đường chéo chạy xuống má, ngăn vùng mí dưới với phần má thật sự, ở châu Á thường gọi là indian band. Nhiều bệnh nhân nhận ra rãnh này trước cả mọi dấu hiệu lão hóa khác, và nó không đáp ứng với một ca nâng dừng lại trước khối mô tạo ra nó.

Giải phẫu người châu Á khiến ca mổ này khó hơn, và điều đó thay đổi cách tôi bóc tách

Phần lớn thông tin về căng da mặt trên mạng viết ra từ kinh nghiệm mổ khuôn mặt người da trắng. Chuyển sang khuôn mặt khác thì không khớp hoàn toàn, và giả vờ ngược lại chẳng có lợi gì cho bệnh nhân.

Trên khuôn mặt người da trắng, các lớp thường sạch. Từng lớp tách ra đúng chỗ cần tách, mốc giải phẫu hiện ra đúng chỗ sách giáo khoa nói, và đường bóc tách tương đối đơn giản.

Trên khuôn mặt người châu Á thì không như vậy. Ranh giới giữa SMAS với cơ gò má lớn và cơ gò má bé nhiều khi mờ hẳn, và đó là khó khăn đặc trưng nhất khi bóc tách dưới SMAS ở nhóm bệnh nhân này. Đây cũng là chỗ nguy hiểm nhất, vì lớp bóc tách đúng chạy ngay trên các cơ đó và trên các nhánh thần kinh chi phối chúng. Ranh giới không rõ thì biên độ cho sai sót hẹp lại, và đường bóc tách phải chậm hơn, cân nhắc hơn.

Khác biệt thứ hai thuộc về cơ học, và nó thay đổi chiến lược chứ không chỉ thay đổi mức thận trọng. Mô của người châu Á, cả SMAS lẫn da, kém đàn hồi hơn rõ rệt. Mô không giãn ra và không phủ lại như trên khuôn mặt người da trắng, mà chống lại chuyện bị di chuyển. Y văn nói đúng điều đó từ một góc khác. Ở bệnh nhân châu Á, da nhiều xơ và giàu collagen hơn, các dây chằng giữ dai và cứng hơn so với giải phẫu người da trắng. Một hệ quả còn được nói thẳng hơn ở chỗ khác: giải phóng các dây chằng giữ trong lớp dưới SMAS là bước quan trọng nhất của một ca căng da mặt trên người châu Á nếu muốn kết quả giữ được.

Ghép hai điều đó lại thì có một kết luận sòng phẳng. Trên một khuôn mặt mà mô không chịu giãn, bạn không thể bù cho một lần giải phóng dở dang bằng cách kéo mạnh hơn, vì không còn độ chùng nào để mà kéo. Giải phóng phải triệt để hơn chứ không phải ít hơn. Đường bóc tách phải đi sâu hơn và vào trong xa hơn, và mọi dây chằng có thể gỡ đều phải gỡ, vì toàn bộ độ di động phải đến từ chính giải phóng, chứ không đến một phần từ độ đàn hồi của mô.

Đó là lý do tôi bóc tách theo cách tôi đang làm. Không phải kỹ tính vì sở thích. Trên nền giải phẫu này, đó là cách duy nhất có tác dụng.

Hemostatic net, ca nào cũng đặt

Tôi đặt hemostatic net (lưới khâu cầm máu) ở cuối mọi ca căng da mặt, không có ngoại lệ. Đường bóc tách deep plane rộng, và tụ máu (hematoma) là biến chứng nặng thường gặp nhất của ca mổ này. Đây là một loạt mũi khâu chần, xóa hết khoảng trống nơi máu có thể đọng lại và ép vạt da xuống sát mô bên dưới trong lúc lành. Tôi đã viết về kỹ thuật này và bằng chứng đi kèm trong bài phòng tụ máu sau căng da mặt bằng hemostatic net.

Với bệnh nhân thì điểm đáng quan tâm đơn giản. Bóc tách rộng hơn nghĩa là diện tích mô để hở lớn hơn, và một diện tích lớn hơn xứng đáng có một chiến lược rõ ràng để giữ khô, chứ không phải một lời hy vọng rằng nó sẽ khô.

Bạn thuộc nhóm nào

Ba câu hỏi phân loại gần như mọi buổi tư vấn căng da mặt. Đường viền hàm đã mờ đi trong khi má vẫn còn ở cao, tình huống mà kỹ thuật SMAS xử lý được? Má đã tụt xuống và kéo theo một rãnh mũi má sâu, tình huống đòi hỏi đường bóc tách phải đi qua khỏi rãnh? Hay điều bạn phàn nàn là bề mặt da chứ không phải vị trí của da, trường hợp mà phẫu thuật có thể hoàn toàn không phải câu trả lời.

Dưới đây là những kiểu hay gặp nhất. Tìm kiểu gần với khuôn mặt bạn nhất và mang nó tới buổi tư vấn như một hướng cụ thể, không phải như một yêu cầu.

1. Vùng má giữa đã tụt xuống và rãnh mũi má sâu

Má bạn đã tụt xuống, rãnh chạy từ cánh mũi xuống mép sâu hơn trước, và trong ảnh chụp trông còn tệ hơn cảm giác thật. Đây là ca deep plane điển hình, cũng là chỗ khác biệt giữa hai kỹ thuật lộ ra rõ nhất. Kỹ thuật SMAS không với tới khối mô này. Sửa được nó nghĩa là giải phóng các dây chằng và đưa đường bóc tách đi tới tận melo fat pad.

2. Đường viền hàm đã mờ nhưng vùng má giữa vẫn còn giữ

Chảy xệ hai bên hàm, đường viền hàm mờ đi, nhưng má thì chưa tụt nhiều. Đây là mức nhẹ hơn, và kỹ thuật SMAS có thể cho kết quả tốt ở đây với thời gian hồi phục ngắn hơn. Đủ điều kiện cho ca mổ nhỏ hơn thật sự là tin vui.

3. Khuôn mặt trông nặng và bạn đã tiêm nhiều filler

Filler làm ca mổ phức tạp hơn phần lớn bệnh nhân hình dung, vì tôi gặp nó ngay trong các lớp bóc tách, và mô quanh nó đã xơ hóa. Đó là một quyết định riêng với trình tự riêng, tôi đã trình bày trong bài khuôn mặt tiêm quá nhiều filler, nên tan filler hay nên căng da. Nói ngắn gọn: filler ra trước, ca căng da đến sau đó vài tháng.

4. Da bạn mỏng và bạn sợ trông bị kéo căng

Da mỏng không che giấu được gì, nên nỗi lo này hoàn toàn có cơ sở, và nó chỉ về phía deep plane chứ không phải tránh xa deep plane. Giải phóng dây chằng chính là thứ cho phép đặt lại mô mà không dồn tải lên da, và da không mang tải thì không có gì để lộ ra.

5. Bạn là người châu Á và chủ yếu đọc nguồn phương Tây

Gần như mọi thứ bạn đang đọc đều viết ra từ kinh nghiệm mổ trên một nền giải phẫu khác. Tên kỹ thuật thì giống nhau, nhưng đường bóc tách khó hơn và mô ít dung thứ sai sót hơn. Một phẫu thuật viên mổ thường xuyên trên nền giải phẫu này quan trọng hơn một cái tên kỹ thuật.

6. Điều bạn lo là kết cấu da và chùng nhẹ, không phải mô tụt xuống

Vậy thì căng da mặt có thể hoàn toàn không phải ca mổ dành cho bạn. Phẫu thuật đặt lại cấu trúc và lấy đi phần da thừa. Phẫu thuật không tái tạo bề mặt da. Nếu điều bạn phàn nàn là chất lượng da chứ không phải vị trí của da, thì làm săn da bằng thiết bị năng lượng hoặc tái tạo bề mặt là câu trả lời thẳng thắn hơn, và bài về Ultherapy, Thermage và Shurink nói rõ những thiết bị đó làm được gì và không làm được gì.

Hồi phục, và vì sao deep plane sưng nhiều hơn ở giai đoạn đầu

Mốc thời gian hồi phục đi theo độ rộng của đường bóc tách, vì phần lớn nó phản ánh chính điều đó.

Sưng và bầm tím đạt đỉnh trong 3 đến 5 ngày đầu. Phần lớn bệnh nhân trông ổn cho sinh hoạt riêng tư vào khoảng tuần thứ hai, khi đã cắt chỉ và phần bầm nặng nhất đã tan. Hồi phục ở mức xã giao, nghĩa là thoải mái đứng trước những người không biết chuyện, thường là 4 đến 6 tuần.

Đường bóc tách deep plane rộng hơn, nên sưng giai đoạn đầu rõ hơn so với sau một ca SMAS. Điều mà mức sưng sớm đó không dự báo được chính là kết quả cuối cùng. Mô còn ổn định dần trong 3 đến 6 tháng. Khuôn mặt còn tinh chỉnh tiếp cho tới một năm. Phán xét một ca căng da mặt ở mốc một tháng là đang phán xét cái sưng.

Hai chi tiết đáng tính trước. Tê vùng má và vùng trước tai là điều dự kiến sẽ có, và mất dần trong vài tháng. Đường mổ cũng trưởng thành trong khoảng thời gian tương tự, ban đầu hồng rồi lặn dần thành một đường khó nhận ra, tôi nói kỹ hơn trong bài sẹo sau căng da mặt và đường mổ lành như thế nào.

Góc nhìn của bác sĩ: Ca mổ là giải phóng, không phải kéo căng

Bệnh nhân hỏi tôi sẽ làm mặt họ căng đến mức nào. Đó là câu hỏi sai, và nó đến từ chuyện họ nhìn vào những kết quả mà độ căng là công cụ duy nhất người ta có.

Một khuôn mặt đã giải phóng đúng cách thì không cần kéo. Mô tự trở về chỗ nó từng ngồi, và da phủ lên trên mà không bị căng. Một khuôn mặt chưa giải phóng thì buộc phải kéo, vì kéo là cách duy nhất còn lại để đổi hình dạng của nó, và đó là nơi sinh ra vẻ bẹt, bè ngang, bị kéo giật. Vẻ căng cứng đó không phải lựa chọn phong cách của phẫu thuật viên. Đó là dấu vết nhìn thấy được của một lần giải phóng dở dang.

Điều này đúng với khuôn mặt người châu Á hơn bất kỳ khuôn mặt nào khác, vì mô ở đây không giãn ra để che bớt khác biệt. Dây chằng chưa gỡ thì mô không di chuyển, và không mức lực căng nào thuyết phục được nó. Đó là toàn bộ lý do tôi bóc tách xa đến vậy.

An toàn, rủi ro và cách chọn phẫu thuật viên

Cả hai ca mổ đều an toàn khi do bác sĩ được đào tạo bài bản thực hiện, và phần lớn biến chứng thuộc nhóm tự hết: sưng, bầm tím, tê tạm thời, và lệch nhẹ giai đoạn đầu rồi cân lại.

Hai biến chứng đáng lưu tâm hơn cả. Tụ máu là biến chứng nặng thường gặp nhất của căng da mặt, và nguy cơ tăng theo độ rộng của đường bóc tách, đúng vì vậy nên ca nào tôi cũng đặt hemostatic net. Tổn thương dây thần kinh mặt không hay gặp nhưng có thật, và đây chính là lý do deep plane đòi hỏi kinh nghiệm: lớp bóc tách chạy ngay trên các nhánh chi phối nhóm cơ gò má, nên kỹ thuật này đòi hỏi một cách làm có hệ thống, lặp lại được ở từng bước, thay vì ứng biến. Phần lớn tình trạng yếu thần kinh sau căng da mặt là tạm thời, do sưng và do kéo căng chứ không phải do đứt, và hồi phục trong vài tuần đến vài tháng.

Còn một rủi ro nữa nằm ở khâu chọn phương pháp, và đây là rủi ro mà chính bệnh nhân chủ động xử lý được. Một khuôn mặt tụt xuống nhiều mà lại mổ bằng kỹ thuật không với tới chỗ đó thì sẽ gây thất vọng, dù ca mổ thực hiện hoàn hảo đến đâu. Hãy hỏi phẫu thuật viên tìm thấy gì khi khám cho bạn, chứ không chỉ hỏi họ định làm gì.

Có một cách thực tế để kiểm chứng toàn bộ chuyện này ngay trong buổi tư vấn, và nó nằm ở câu hỏi cuối cùng của phần hỏi đáp bên dưới. Nói ngắn gọn, hãy hỏi về đường bóc tách chứ đừng hỏi về tên kỹ thuật.

Hãy hỏi cần giải phóng cái gì, đừng hỏi kỹ thuật nào đang thịnh

Deep plane và SMAS không phải hai trường phái đối địch, và cũng không phải hai hạng mục tiếp thị. Đó là hai mức giải phóng khác nhau, và mức đúng phụ thuộc vào thứ đang giữ khuôn mặt bạn xuống.

Nếu đường viền hàm đã mờ nhưng vùng má giữa vẫn còn giữ, kỹ thuật SMAS phục vụ bạn tốt với thời gian hồi phục ngắn hơn. Nếu vùng má giữa đã tụt và rãnh mũi má sâu, khối mô đó nằm ngoài tầm với của một ca SMAS, và chỉ một đường bóc tách đi qua khỏi chính cái rãnh mới di chuyển được nó. Nếu mô của bạn dày, nhiều xơ và kém đàn hồi, như phần lớn khuôn mặt người châu Á, thì giải phóng phải triệt để hơn chứ không phải ít hơn, vì không còn độ giãn nào để bù cho phần vẫn bị neo lại. Và nếu phần nặng bạn nhìn thấy nằm phía trên mắt chứ không dọc theo hàm, thì đó là một phần ba trên của khuôn mặt, một ca mổ riêng mà kết quả phụ thuộc vào thứ giữ vùng trán đã nâng đứng nguyên chỗ nhiều hơn là vào đường bóc tách.

Một câu hỏi chẩn đoán quyết định tất cả. Thứ gì vẫn đang giữ khuôn mặt tôi xuống, và ca mổ này có giải phóng được nó không? Phẫu thuật viên trả lời được câu đó trước khi gọi tên kỹ thuật là người đang lên kế hoạch cho giải phẫu của bạn. Phòng khám mở lời bằng tên kỹ thuật là nơi đang bán một hạng mục.

Bài viết bởi Bác sĩ Lee Yongwoo, bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ tại VIP Plastic Surgery, Hàn Quốc, chuyên sâu về giải phẫu vùng mặt và các thủ thuật thẩm mỹ.

Câu hỏi thường gặp về căng da mặt deep plane và SMAS

Căng da mặt deep plane và căng da mặt SMAS khác nhau thế nào?

Căng da mặt SMAS bóc da khỏi lớp SMAS rồi làm căng chính lớp đó, để nguyên các dây chằng giữ. Căng da mặt deep plane bóc tách bên dưới SMAS, cắt trực tiếp các dây chằng đó, rồi di chuyển da, mỡ và SMAS cùng nhau như một khối phức hợp. Khác biệt thực tế nằm ở chuyện giải phóng: deep plane gỡ tự do cho mô trước khi đặt lại vị trí, nên kết quả không phụ thuộc vào lực căng trên da.

Dây chằng giữ là gì và vì sao chúng quan trọng khi căng da mặt?

Đó là những dải xơ đi từ xương xuyên qua mô mềm ra tới da, neo từng vùng mặt vào đúng chỗ. Theo tuổi tác, mô nằm giữa các điểm cố định đó chảy xuống, nên nếp hằn hình thành ở những vị trí đoán trước được chứ không phải cả khuôn mặt chảy đều. Nếu không giải phóng dây chằng, chúng vẫn tiếp tục kéo mô về chỗ neo cũ, và ca nâng đang chống lại một lực chưa bao giờ mất đi.

Vì sao rãnh mũi má quay lại sau khi căng da mặt?

Thường là vì khối mô tạo ra rãnh chưa bao giờ được di chuyển. Rãnh do melo fat pad tạo ra, một khối mỡ dày lên hình tam giác nằm ngay sau nếp rãnh mũi má, xa hơn hẳn điểm dừng của một đường bóc tách thông thường. Nếu đường bóc tách không chạm tới và không giải phóng khối mỡ đó, rãnh chỉ bị sưng che đi rồi hiện lại. Rãnh tái phát sớm là giới hạn đã được thừa nhận của phần lớn kỹ thuật căng da mặt.

Melo fat pad là gì?

Đó là một vùng mỡ dưới da dày lên hình tam giác ở vùng má giữa, phía trong giáp nếp rãnh mũi má, phía ngoài giáp khoảng bờ trước cơ cắn. Đây chính là khối mô tạo ra rãnh mũi má trên thực tế, và các công trình giải phẫu đã xác định nó là trung tâm của chuyện vì sao rãnh tái phát sau mổ. Muốn chạm tới nó thì phải bóc tách vào phía trong, vượt qua rãnh, đi ngay nông hơn cơ gò má lớn và cơ gò má bé.

Melo fat pad và malar fat pad khác nhau ở đâu?

Đây là hai cấu trúc khác nhau nằm ở hai chỗ khác nhau, và nhầm chúng với nhau dẫn tới lời khuyên lộn xộn. Melo fat pad nằm thấp và lệch vào trong, ngay sau rãnh mũi má, và chính nó tạo ra cái rãnh đó. Malar fat pad nằm cao hơn và lệch ra ngoài hơn, phủ trên xương gò má, và nó tạo độ nhô cho vùng má giữa. Sửa rãnh mũi má nghĩa là giải phóng melo fat pad bằng cách bóc tách vào trong, qua khỏi rãnh. Trả lại độ đầy cho một bên má đã xẹp nghĩa là gỡ malar fat pad, làm qua khoang trước gò má nằm trên thân xương gò má. Một ca giải phóng hoàn chỉnh xử lý cả hai.

Khoang trước gò má là gì và vì sao cần giải phóng?

Đó là một mặt trượt tự nhiên nằm trên thân xương gò má, bên dưới phần mô mềm của vùng má giữa. Vì đây là một khoang chứ không phải chỗ bám chắc, nó chính là nơi vùng má giữa vốn dĩ di chuyển qua, và giải phóng nó hoàn toàn là điều cho phép nâng malar fat pad cùng phần mô đi kèm theo chiều dọc thay vì chỉ kéo ra sau. Không giải phóng khoang này thì má có thể căng lên nhưng không thật sự đặt lại vị trí, và đó là một lý do khiến một ca nâng trông căng hơn mà không trẻ hơn.

Deep plane hay SMAS giữ được lâu hơn?

Kết quả của deep plane thường giữ lâu hơn, vì các dây chằng vốn sẽ kéo mô tụt xuống trở lại đã bị cắt, và phần mô đặt lại không phải chịu lực căng của da. Dù vậy, không ca căng da mặt nào là vĩnh viễn, và y văn cũng mô tả tái phát sớm sau deep plane. Độ bền phụ thuộc vào mức độ giải phóng triệt để đến đâu và mức tụt xuống ban đầu nhiều đến đâu, hơn là phụ thuộc vào tên kỹ thuật.

Căng da mặt deep plane có tự nhiên hơn không?

Thường là có, và lý do thuộc về cơ học chứ không phải thẩm mỹ. Vì da và SMAS di chuyển cùng nhau như một khối và mô đã được giải phóng trước khi di chuyển, khuôn mặt giữ nguyên tương quan bên trong và da không phải chịu lực căng. Vẻ bị kéo, bẹt dí mà nhiều người gắn với căng da mặt là do lực căng mà ra, và lực căng là thứ phẫu thuật viên buộc phải dùng khi lớp mô bên dưới chưa bao giờ được gỡ tự do.

Căng da mặt cho người châu Á có khác không?

Có, khác ở hai điểm làm thay đổi ca mổ. Lớp ranh giữa SMAS với cơ gò má lớn và cơ gò má bé ở khuôn mặt người châu Á nhiều khi mờ hẳn, khiến bóc tách dưới SMAS khó hơn và ít dung thứ sai sót hơn. Và mô của người châu Á, cả da lẫn SMAS, dày hơn, nhiều xơ hơn và kém đàn hồi hơn đáng kể, nên hầu như không phủ lại được. Hệ quả là giải phóng phải triệt để hơn, đường bóc tách phải sâu hơn và vào trong xa hơn, vì độ di động không thể đến từ chuyện mô tự giãn ra.

Căng da mặt deep plane có nguy hiểm hơn SMAS không?

Kỹ thuật này đòi hỏi tay nghề cao hơn, mà độ khó thì đi liền với rủi ro. Đường bóc tách rộng hơn nên nguy cơ tụ máu cao hơn, và lớp bóc tách chạy ngay trên các nhánh dây thần kinh mặt chi phối nhóm cơ gò má. Khi do bác sĩ có kinh nghiệm thực hiện, tỷ lệ biến chứng tương đương với các kỹ thuật căng da mặt khác. Câu hỏi an toàn đúng không phải là chọn kỹ thuật nào, mà là phẫu thuật viên của bạn có bao nhiêu kinh nghiệm với chính đường bóc tách đó.

Hemostatic net là gì và dùng để làm gì?

Đó là một loạt mũi khâu chần nhỏ xuyên qua vạt da ở cuối ca mổ, xóa hết khoảng trống nơi máu có thể đọng lại và ép vạt da xuống sát lớp mô bên dưới. Tụ máu là biến chứng nặng thường gặp nhất của căng da mặt, và nguy cơ tăng theo độ rộng của đường bóc tách, nên một ca deep plane bóc tách rộng đúng là tình huống cần có chiến lược rõ ràng.

Căng da mặt deep plane bao lâu thì hồi phục?

Sưng và bầm tím đạt đỉnh trong 3 đến 5 ngày đầu. Phần lớn bệnh nhân trông ổn cho sinh hoạt riêng tư vào khoảng tuần thứ hai, và thoải mái ra ngoài giao tiếp ở mốc 4 đến 6 tuần. Đường bóc tách deep plane rộng hơn nên sưng giai đoạn đầu rõ hơn so với sau một ca SMAS, nhưng vẻ ngoài giai đoạn đầu đó không dự báo kết quả. Khuôn mặt còn tinh chỉnh trong 3 đến 6 tháng. Quá trình ổn định thì kéo dài tới một năm.

Căng da mặt có xóa được rãnh mũi má không?

Có thể, nhưng chỉ khi đường bóc tách đi đủ xa để chạm tới khối mô tạo ra rãnh. Một ca nâng dừng lại ở phía ngoài sẽ làm rãnh mờ đi tạm thời lúc hết sưng rồi để nó quay lại. Sửa được rãnh nghĩa là cắt các dây chằng gò má, bóc tách tiếp vào trong qua khỏi rãnh, và giải phóng melo fat pad để đặt lại vị trí cùng với toàn bộ phần còn lại.

Bao nhiêu tuổi thì căng da mặt deep plane được?

Tuổi là chỉ dấu kém, vì câu hỏi thật sự là cái gì đã tụt xuống và nó còn bị neo chặt đến đâu. Người ngoài bốn mươi với vùng má giữa mới bắt đầu tụt có thể là ứng viên rất tốt, và người ngoài bảy mươi còn khỏe cũng thường như vậy. Điều quan trọng hơn là kiểu lão hóa trên khuôn mặt bạn, và vấn đề của bạn là vị trí của mô, thứ mà phẫu thuật xử lý được, hay là chất lượng da, thứ mà phẫu thuật không xử lý.

Có khi nào căng da mặt SMAS lại là lựa chọn tốt hơn không?

Có. Khi vùng má giữa vẫn còn giữ và điều bạn lo là phần chảy xệ dọc đường viền hàm, kỹ thuật SMAS cho kết quả tốt với thời gian hồi phục ngắn hơn và đường bóc tách hẹp hơn. Sai lầm không nằm ở chuyện chọn SMAS. Sai lầm nằm ở chuyện chọn SMAS cho một khuôn mặt có vùng má giữa tụt nhiều, khi khối mô cần di chuyển lại nằm ngoài tầm với của kỹ thuật đó.

Đi tư vấn căng da mặt nên hỏi bác sĩ những gì?

Hỏi ba điều cụ thể: họ bóc tách vào trong xa tới đâu, họ giải phóng những dây chằng giữ nào, và họ xử lý nguy cơ tụ máu ra sao. Câu trả lời cụ thể mô tả một ca mổ có thật. Câu trả lời chỉ dừng ở tên kỹ thuật và thời gian hồi phục thì đang mô tả một sản phẩm. Cũng nên hỏi họ tìm thấy gì khi khám khuôn mặt bạn, vì chẩn đoán phải đi trước kỹ thuật.